Wat is staar?

Wat is staar?

Staar, ook bekend als cataract, betekent vertroebeling van de lens. Door staar ga je wazig zien. De lens is normaal helder en zorgt dat je scherp ziet. Hij bevindt zich achter de iris en heeft een belangrijke rol om licht te focussen op het netvlies. Het netvlies is het lichtgevoelige weefsel aan de achterkant van het oog.

De lens is verantwoordelijk voor 33% van het focusvermogen, het hoornvlies (de heldere structuur aan de voorkant van het oog) verzorgt de overige 67%.

Staar kenmerkt zich door een geleidelijke en pijnloze verslechtering van het zicht. Deze klacht kan variëren van milde wazigheid tot aan zeer slecht zicht. Het slechte zicht kan zover toenemen dat vormen of bewegingen niet worden gezien en alleen licht en donker wordt waargenomen. Andere klachten van staar zijn verblinding door licht (lichtverstrooiing), slecht nachtzicht, vervaging van kleuren (grauwe beeld), dubbelbeelden in 1 oog en het waarnemen van beelden met een gele tint.

Op wereldwijde schaal is cataract een van de voornaamste oorzaken van slechtziendheid, waarbij meer dan 65 miljoen mensen er last van hebben volgens het WHO World Report on Vision 2019.

Afbeelding 01: Om te laten zien wat iemand met kan zien, maakte de International Agency for the Prevention of Blindness onderstaande afbeelding.

Waardoor ontstaat staar?

Door de natuurlijke veroudering wordt de lens compacter en troebel. Hierdoor is er een afname in helderheid van de lens en ontstaat er een vermindering in het gezichtsvermogen. Uiteindelijk zorgt deze daling in het gezichtsvermogen voor beperkingen in de dagelijkse activiteiten en daarmee ook een beperking van iemands onafhankelijkheid. Deze aandoening is onvermijdelijk en treft iedereen naarmate ze ouder worden, maar kan ook voorkomen bij andere leeftijdsgroepen. Sommige baby’s worden zelfs geboren met staar (congenitale cataract), waarbij vroege detectie en behandeling essentieel is om blijvende schade aan het  gezichtsvermogen te voorkomen.

Andere oorzaken van staar zijn onder meer oogletsel, ontsteking, onderliggende aandoeningen (zoals suikerziekte), bepaalde medicijnen (zoals steroïden), tabaksgebruik, blootstelling aan zonlicht (UV), en genetische aandoeningen.

Afbeelding 02: Een patiënt met staar aan zijn oog.

Hoe behandel je staar?

Met een relatief eenvoudige operatie wordt staar verholpen. Staar kan helaas niet worden behandeld met oogdruppels. Tijdens de staaroperatie wordt de troebele lens verwijderd en vervangen door een kunstlens (IOL). Het licht komt weer via de lens terecht op het netvlies en herstelt hiermee het zicht, wat vaak binnen enkele uren na de operatie wordt opgemerkt. De nazorg bestaat uit oogdruppels voor een paar weken tot het oog volledig is genezen.

Zonder behandeling leidt staar uiteindelijk tot blindheid. Mensen in ontwikkelingslanden worden onevenredig zwaar getroffen omdat ze vaak beperkte toegang hebben tot een staaroperatie. De gevolgen van staar reiken verder dan enkel het verlies van gezichtsvermogen; het beïnvloedt ook werk, onderwijs en het gezinsleven. Hierdoor kunnen ze niet uit deze armoedecyclus komen en kan zelfs leiden tot voortijdige sterfte.

Een staaroperatie wordt beschouwd als een van de meest succesvolle en kosteneffectieve chirurgische ingrepen aller tijden, aldus de Wereldbank.

Afbeelding 03: Een staaroperatie

Geschiedenis van de Staaroperatie

De oorsprong van het woord ‘cataract’ (staar) kan worden teruggevoerd op het Griekse woord ‘katarrhaktēs’, wat ‘waterval’ betekent, mogelijk als verwijzing naar het troebele uiterlijk dat lijkt op stromend water. Staar is net zo oud als de menselijke beschaving en behoort mogelijk tot een van de eerste medische aandoeningen waarvoor mensen een chirurgische behandeling probeerden toe te passen.

De vroegste gedocumenteerde poging tot chirurgie vond plaats in de 5e eeuw voor Christus, waarbij de Staarsteek techniek werd toegepast. Hierbij werd de troebele lens aangeprikt met een naald via de zijkant van het oog en omlaag geduwd zodat de lens zich niet meer in de visuele as bevond.  Het zicht verbeterde tijdelijk omdat de staar het licht niet meer blokkeerde, maar het was zeer wazig omdat er geen vervanging mogelijk was van het focusvermogen van de lens (33%).

Ondanks het zicht iets verbeterde, bleef de lens in het oog achter en in combinatie met slechte hygiëne leidde dit kort na de behandeling tot ernstige complicaties en blindheid.

Ondanks de grote risico’s en het primitieve karakter van de staarsteek techniek, wordt deze behandeling helaas nog steeds toegepast in sommige ontwikkelingslanden als gevolg van een gebrek aan toegang tot oogzorg.

In 1747 verbeterde de cataractoperatie aanzienlijk, de Franse oogarts Jacques Daviel was succesvol in het verwijderen van de totale lens uit het oog in plaats van de lens te verplaatsen. De lens werd alleen niet vervangen en daardoor had de patiënt na de operatie een bril nodig met hele hoge sterktes, dit betekent zeer dikke glazen!

De impressionistische schilder Claude Monet kreeg last van staar rond zijn 60ste , wat een merkbare invloed had op zijn zicht en kleurwaarneming en weerspiegelde in een meer vergeelde kleurenpalet van zijn kunstwerken uit die periode. Uiteindelijk onderging Monet in 1923 een staaroperatie aan één oog. Dankzij deze operatie, gecombineerd met het dragen van een dikke bril, verbeterde zijn gezichtsvermogen aanzienlijk. Hij kon zijn vroegere artistieke stijl weer oppakken en maakte schilderijen die veel meer overeenkwamen met zijn werk van vóór de staaroperatie.

Een volgende belangrijke verbetering vond plaats in de jaren veertig, met de ontwikkeling van een implantaat ter vervanging van de troebele lens, vervaardigd van polymethylmethacrylaat (PMMA). De Engelse oogarts Sir Harold Ridley merkte op dat een piloot (Britse Royal Air Force) na een ongeluk met oogletsel de restjes van een verbrijzeld vliegtuigvoorruit (PMMA, Perspex) tolereerde in het oog. Hierdoor concludeerde hij dat Perspex het ideale materiaal zou zijn om een kunstlens (IOL) te maken, en de allereerste succesvolle IOL-operatie vond plaats in 1949 in Londen.

De introductie van de intraoculaire lens (IOL) in Nederland wordt toegeschreven aan de Nederlandse oogarts Cornelius Binkhorst (1912-1995). Cornelius Binkhorst was een pionier op het gebied van oogchirurgie en was een van de eersten die de IOL in Nederland begon te gebruiken.Tegenwoordig worden wereldwijd geavanceerde opvouwbare IOL’s gebruikt, en de chirurgische techniek blijft voortdurend evolueren en verbeteren.

Afbeelding 04: de Staarsteektechniek werd toegepast

Disclaimer: de informatie op deze pagina is uitsluitend bedoeld voor algemene informatiedoeleinden en is niet bedoeld als medisch advies. Voor medisch advies kunt u contact opnemen met uw zorgverlener.